Yazılıkaya

Około 2 km od hetyckiej stolicy znajduje się druga sensacja archeologiczna z tego samego okresu, będąca skalnym sanktuarium Hetytów. To Yazılıkaya - czyli po turecku skała z inskrypcjami albo malowana lub pisana skała. Aby się tu dostać trzeba było przejść drogą rozpoczynającą się na terenie religijnego kompleksu w Hattuşaş przez uświęcony teren nekropolii. W ten sposób docierało się do skał tworzących wąwóz o początkowej szerokości 20 m. Badania dowodzą, że znajdował się tutaj mur odgradzający skalne miejsce kultu od świata zewnętrznego. Wejścia do niego miała strzec monumentalna brama, podobna do jednaj z bram miejskich, ale po tych budowlach pozostały jedynie ślady kamiennych fundamentów.
 
Yazılıkaya święte miejsce Hetytów. Kiedyś otoczone murem z monumentalną bramą Dziś pozostały po nich jedynie ślady fundamentów. Stąd w lewo wchodzimy do Wielkiej Galerii Skalny wąwóz ma na początku 20 m szerokości i zwęża się ku północy do rozmiarów wąskiego przejścia
W tej sposób wkraczamy do najważniejszej części zespołu w Yazılıkaya czyli Wielkiej Galerii. Na ścianach coraz bardziej zwężającego się wąwozu widnieją reliefy przedstawiające korowód bóstw kultu hetyckiego pochodzące z okresu panowania króla Hattusilisa III i jego małżonki Puduhepie. Dzięki odnalezionemu archiwum Hetytów zdecydowaną większość bóstw można dziś zidentyfikować. W korowodzie wyróżnia się para dwóch bóstw - pół ludzi pół byków stojących na hieroglifie obrazującym ziemię i podtrzymujących nieboskłon wysoko uniesionymi rękami. W scenie głównej, na północnej ścianie, widzimy głównego boga hetyckiego panteonu Teszuba (boga burzy), jego małżonkę Hepatu, a także ich syna  Sarruma stojącego w otoczeniu dwóch bogiń na dwugłowym orle. Wszystkie bóstwa stoją na pagórkach lub zwierzętach bo w kulturze hetyckiej nigdy nie przedstawiano bogów stojących bezpośrednio na ziemi.
 
Na ścianach zachowały się reliefy przedstawiające korowód hetyckich bóstw W centralnej części zdjęcia para dwóch bóstw - pół ludzi pół byków podtrzymujących nieboskłon Główna scena korowodu - bóg burzy Teszub obok Hepatu stojącej na lwicy w towarzystwie Szarruma
Według aktualnych badań w Wielkiej Galerii obchodzono uroczystość Nowego Roku. Święto obchodzone było jednak nie 1 stycznia a z początkiem wiosny, kiedy przyroda budziła się do życia i właśnie wtedy bogowie spotykali się ze sobą, aby razem celebrować to niezwykłe wydarzenie. To najbardziej powszechna choć nie jedyna teoria. Mówi się o tym, że świątynia była wyłącznie miejscem kultu oczyszczenia, że służyła jedynie podkreśleniu nieśmiertelności boskiej władzy Tuthalijasa IV wreszcie, że właśnie tutaj bóstwa ziemi, nieba i zaświatów były świadkami boskich małżeństw, przekazywania sukcesji i śmierci.
 
Mała galeria - na zachodniej stronie doskonale zachowany korowód 12 wojowników Po wschodniej (na wys. kartki) relief boga Szarruma i Tuthalijasa IV a wcześniej bóg miecza Galeria była prawdopodobnie miejscem królewskich pochówków gdzie kremowano ciała władców
Nieco światła na te teorie rzuca drugie pomieszczenie, do którego wchodzimy przez wąski skalny korytarz. Na głównej ścianie widzimy relief, na którym bóg Sarruma obejmuje króla Tuthalijasa IV i zabiera go w zaświaty ukazując w ten sposób symboliczną opiekę bóstwa nad władcą. Obok widnieje wizerunek znany jako bóg miecza lub sztyletu (środkowe zdjęcie po prawej). Ma na głowie wysoką czapkę, ozdobioną rogami. Dolna część płaskorzeźby ukazuje w dwa lwy, z otwartymi pyskami, zwrócone głowami w dół. Cały relief przybiera postać miecza zwężając się ku dołowi. Podobno nawiązuje on do hetyckiego mitu, wg którego bóg pogody i nieba zesłał niechętnych mu bogów do zaświatów i zamienił ich w miecze.
O ile w Meksyku dawni bogowie towarzyszyli nam w każdym miejscu wędrówki przez ziemie Azteków i Majów to tutaj hetyccy bogowie związani są wyłącznie z tym miejscem. Dlatego niewiele o nich wiem i przekazuję tylko to, co usłyszałam, zapisałam lub znalazłam dla swoich potrzeb przed wyjazdem. Zainteresowanych bliższą analizą tematu odsyłam więc do ciekawych publikacji dr Katarzyny Jeleń z Zakładu Archeologii Egiptu i Bliskiego Wschodu UJ pt. "Zarys dziejów Hetytów".