Imperium Hetytów i ich stolica w Hattuşaş

Odkrycia archeologiczne w okolicach Boğazkale pozwalają datować najstarszą asyryjska osadę na drugą połowę III tysiąclecia p.n.e. Gdy około 1750 r. p.n.e. jeden z pierwszych królów hetyckich Anittas zaczął rozszerzać granice swojego państwa, skierował się najpierw ku Kanesz w okolicach dzisiejszego Kayseri, a następnie tu, gdzie natrafił na ufortyfikowaną już osadę określaną w asyryjskich źródłach mianem Hattuşa. Zrównał miasto z ziemią i ostrzegł swoich następców, że zostaną przeklęci jeśli kiedykolwiek zechcą je odbudować. Sto lat po dziele zniszczenia potomek Anittasa Labarnas zlekceważył to ostrzeżenie, odbudował i zasiedlił miasto, a przy okazji ustanowił je nową stolicą całego imperium. Sam przyjął imię Hattusilis czyli "człowiek z Hattuşy" i odtąd miasto zaczęło się dynamicznie rozwijać otaczane coraz potężniejszymi murami. Hattusilis, jako pierwszy z hetyckich władców przekroczył góry Taurus i dotarł aż do Morza Śródziemnego. Jego następca Mursilis obalił silne państwo Jamchad leżące w granicach dzisiejszej Syrii, po czym skierował się przeciw królestwu Babilonii i w 1595 r. p.n.e. spładrował jego stolicę. Nieobecność władców zajętych podbojami, a potem śmieć Mursilisa nadszarpnęły jednak wewnętrzną dyscyplinę, doprowadzając w efekcie do ostrych podziałów i walki o tron. W tym czasie na ziemiach południowo-zachodniej Anatolii pojawiło się rosnące w siłę plemię Kaska. Wkrótce miało się okazać, że będzie to silny i przebiegły wróg, który o mało nie doprowadzi do całkowitego upadku hetyckiego imperium. Katastrofę udało się powstrzymać gdy około 1380 r. p.n.e. na tronie hetyckim zasiadł Suppiluluimas I. Przywrócił on porządek w kraju i odzyskał ziemie syryjskie aż po dzisiejszy Damaszek. Jego syn Mursilis II zwycięsko zakończył wyprawę na zachód docierając aż do Morza Egejskiego. W ten sposób imperium hetytów stało się potęgą, która mogła stawić czoła nawet państwu faraonów. Do konfrontacji sił doszło około roku 1275 r. p.n.e. w słynnej bitwie pod Kadesz gdy Ramzes II postanowił odzyskać wpływy na terenach Syrii. Ówczesny król hetycki Muwatalis odpowiedział szybko i zdecydowanie. Może dlatego, że bitwa nie przyniosła żadnej ze stron spektakularnego zwycięstwa obie strony ogłosiły swój triumf. Ostatecznie podpisano traktat pokojowy w Kadesz, a Ramzes II musiał pogodzić się z faktem, że nie włada już niepokonanym mocarstwem. Do sukcesu Hetytów niewątpliwie przyczynił się fakt, że znali już technologię produkcji żelaza i wytwarzania broni, która znacznie przewyższała ostrością i wytrzymałością broń egipską kutą z brązu. Hetyci byli też wynalazcami bojowych rydwanów wyposażonych w ostrza montowane na kołach i użyli ich przeciw Egipcjanom. Ta straszliwa broń dosłownie rozcinała bojowe szyki Ramzesa. Do dziś pośród ruin świątyni w Hattuşaş stoi wielki nefrytowy blok będący podarunkiem Ramzesa II dla Hattusilisa III podarowany z okazji podpisania wspomnianego traktatu. Jak twierdzi znany hetytolog prof. Piotr Taracha układ został przypieczętowany małżeństwem faraona z córką Hattusilisa III, chociaż podobno ci dwaj władcy nigdy bezpośrednio się nie spotkali. Około 1190 r. p.n.e. imperium Hetytow padło pod naporem tzw. ludów morskich, które doszły aż do granic Egiptu. Hattuşaş, chociaż nadal obwarowane, stało się nic nie znaczącą osadą, która przetrwała aż do czasów bizantyjskich gdy opuścili ją ostatni mieszkańcy.
 
Stolica imperium Hetytów - wejście na teren ruin Wielkiej Świątyni Büyük Mabet Zostało tu niewiele, ale pamiętajmy, że dotykamy historii sięgającej ponad 3000 lat wstecz Nefrytowy blok będący podarunkiem Ramzesa II dla Hattusilisa III
W czasach swojej świetności była jednak wielkim ośrodkiem władzy i kultury hetyckiej. Świadczą o tym zachowane ślady budowli i rozmiar murów obronnych o długości ponad 6 km. Ich krótki fragment liczący 69 m udało się zrekonstruować na podstawie znalezionych i odczytanych dokumentów. Ogromny wysiłek włożony w to przedsięwzięcie był doświadczeniem mającym przekonać o niewyobrażalnym wyzwaniu dla ówczesnych budowniczych. W centrum zachowały się fundamenty wielkiej świątyni ku czci boga burzy Teszuba i bogini słońca Hepatu. Otaczały ją gmachy pełniące funkcję magazynów i sklepów. Znaleziono tu ogromną liczbę ceramicznych naczyń do przechowywania zapasów. Część z nich można oglądać w nienaruszonym stanie.
 
Jeden z kamiennych lwów Wielkiej Świątyni Ceramiczne naczynia służące do przechowywania zapasów żywności Jeden z większych fragmentów kompleksu sakralnego
Pierwszym uczonym, który natknął się na pozostałości Hattuşaş w czasach nowożytnych był Francuz Charles Texier w roku 1834, a systematyczne wykopaliska rozpoczęto w roku 1893 roku pod kierownictwem Ernesta Chantre. Wtedy znaleziono tu mnóstwo glinianych tabliczek z hieroglifami i pismem akadyjskim. Jeszcze więcej odkrył ich Hugo Winckler. Prace badawcze w latach 1906-1912 dostarczyły dowodów, że jest to dawna stolica Hetytów. W następstwie dalszych prac zidentyfikowano hetyckie pismo klinowe, a w roku 1915 czeski lingwista Bedrich Hrozny zdołał je odczytać. W ten sposób poznaliśmy historię imperium, hetyckie wierzenia, a nawet dzieła literackie. Jedną z największych sensacji było odczytanie treści traktatu pokojowego z Kadesz jaki znaleziono na tabliczce odkopanej w roku 1906. Do tego czasu jedynym dokumentem wspominającym to wydarzenie była kamienna stela ze świątyni egipskiej w Karnaku.
A teraz zapraszam na wędrówkę wokół murów obronnych